رُزنتسوایگ و معمای درک "کل"
چنانکه پیشتر نوشتیم شهرت رزنتسوايگ پيش از نگارش ستاره نجات بيشتر مديون تز درخشان وي در باره فلسفه سياسي هگل بود. اثر او با نام "هگل و دولت" به ساخت و بافت مراحل مختلف انديشه سياسي هگل مي پردازد.
زمان انتشار ستاره نجات هفت سال پس از زماني است كه رزنتسوايگ تز تاريخي خود را در باره فلسفه سياسي هگل به پايان رسانيد، زماني كه او از جهان انديشه هگلی فاصله گرفت و نه تنها از فلسفه سياسي و تاريخ او بُرید كه بر اثر ناملايمات جنگ جهاني اول بالمره از متافيزيك هگلی نيز دل كند.
با این همه تاثیر ادبیات هگلی و تریلوژی او بر روح این کتاب حاکم است و می توان دید که چگونه رزنتسوایگ در این اثر، نسب ستاره شش پر خود را در ترکیبی از دو تریلوژی (دو مثلث افتاده بر هم) به هگل می رساند.
اين كتاب بطور جامع شش سال نیز پيش از "هستي و زمان" هايدگر در آلمان انتشار يافته و از نظر "موزس" (پژوهشگر آثار و حیات رزنتسوايگ) بر شكل گيري و طرح برخي واژگان و مفاهيم هايدگري به ویژه در کتاب هستی و زمان او موثر و فضل تقدم داشته است.
در مقدمه چاپ فرانسه اين اثر كه با ترجمه و اشراف "شلگل" انجام پذيرفته، پيش گفتار "استفان موزس" رزنتسوايگ شناس فرانسوي مي درخشد. موزس تاکنون بیشترین تحقیق را در فرانسه بر روی آثار و حیات رزنتسوایگ انجام داده است.
"ستاره نجات" در سالهاي بحراني آلمان نگاشته شده است، در فاصله ژوييه سال 1918 تا فوريه 1919 رزنتسوايگ آن را همچون "تراكتاتوس" ويتگنشتاين و با شرايطي به نسبت مشابه به صورت پاره هايي در طول شش ماه به رشته تحرير در آورده است. بعدها اين كتاب و حتي مولف ان از ديد معاصران مغفول واقع شد و نازيسم هيتلري و ماجرای يهود ستيزي آن نيز بر آن غباري دوباره افشاند.
کار چاپ این اثر به صورت پاره هایی سه گانه در 1921 به انجام می رسد و در سه مجلد آن را انتشار می دهد و پس از آن رزنتسوایگ دست به کار تاسیس "بنیاد مطالعات یهودی" با نام Freies Jüdisches Lehrhaus می زند، جایی که بتدریج به بلندگوی رسمی آراء و افکار وی بدل می شود.
این آکادمی مطالعات یهودی که مورد استقبال هرمان کوهن، مارتین بوبر، ساموئل برگمان، گرشوم شولم، لئو اشتراوس و بسیاری دیگر قرار گرفت بدلایل مالی چندان نپایید.
یکی دیگر از حوادث جالب زندگی او در این سالها آشنایی با مارتین بوبر است. نام بوبر در الهیات یهودی قرن بیستم نام آشنایی است و تاثیر آن بر مطالعات این حوزه بی تردید. سالهای پایانی عمر رزنتسوایگ که با بیماری سختی همراه است و کار او را به فلج می کشاند سالهای همکاری با بوبر و ترجمه کتاب مقدس عبری با لعابی فلسفی است.
کتاب نجات رزنتسوایگ در تقویت الهیات یهودی در قرن بیست تاثیر بسزایی داشت و به ویژه او با ایجاد نزدیکی میان دو کلام مسیحی– یهودی نقش مثبتی در حل جدال تاریخی مسیحیان و یهودیان و بدبینی پیروان این دو آیین نسبت به هم ایفا کرد.
از نقطه نظر کلامی کار او را به آثار "ابن میمون" و "یهودا هالوی" در قرون میانه نیز تشبیه کرده اند جز انکه آن دو با تقریب دو آیین در پی نوعی موعود گرایی (مسیانیسم) بوده اند و رزنتسوایگ در اندیشه و جستجوی خدایی واحد در دو حقیقت مختلف.
از نقطه نظر استعداد فلسفی نیز کار رزنتسوایگ در این اثر بیشتر به نبوغ فیشته و شلینگ تشبیه شده است که دریافت های فردی خود را به قالبی منطقی می ریختند و به آن صورت فلسفی میدادند ولی مشی زندگی و برخورد او با فلسفه دستگاهی و دین به مکاشفات نیچه و کیرکه گور مانند شده است که سویه فلسفی انان روی ستیز با فلسفه ایده الیسم آلمانی و به ویژه دستگاه هگل یافت هر چند که رزنتسوایگ با وجه دیگری از دستگاه هگلی بیشتر درگیر شده است تا ان دو.
نجات رزنتسوایگ هر چند دیر ولی موثر در مناقشات فلسفی قرن بیست جای خود را باز کرد به گونه ای که نشريه معروف "دبا"ی فرانسه در سال 1981 از اين اثر رزنتسوايگ با عنوان "يكي از مهمترين آثار قرن بيست و آخرين كتاب بزرگ اين قرن ياد كرد كه حامل روحي معنوي است !
"امانوئل لويناس" فيلسوف پر اوازه فرانسه نیز از اولين كساني است كه در فرانسه به رزنتسوايگ پرداخته است. لويناس كه خود از چهره هاي شاخص تاويل متون يهودي در فلسفه معاصر است از علاقمندان به گرايش هاي معنوي رُزنتسوايگ بوده و در باره او مطالبی نگاشته است.
كتاب "كليت و نامتناهي" لويناس نشانه هايي از اين تاثير پذيري را در خود دارد و مولف در آن از كتاب "نجات" رُزنتسوايگ تجليل مي كند و پاره اي برداشت هاي خود را مديون رزنتسوايگ مي داند (بخشي از اين اثر لويناس در ايران و از متن انگليسي با ترجمه مراد فرهاد پور در نشریه ارغنون بچاپ رسيده است).
شماره بعد این نوشتار: کالبد شکافی مختصر نجات
*- یک معرفی اجمالی از بوبر
Libellés : اندیشه
Link
|
|
:: 